Bebeğinizin Sağlığı
Yenidoğan Bebek
Yenidoğan bebeğiniz, dış dünyaya uyum sağlamak için birkaç haftalık bir süreye ihtiyaç duymaktadır. İlk haftalarda, ne zaman ne yapacağını önceden kestiremezsiniz. Bazı günler daha aktif, bazen sessiz olacaktır.
Yenidoğan bebek neler yapabilir?
Yenidoğan bebek çok ağlayabilir, huzursuzluk gösterebilir
Solunumu düzensiz olabilir
Aksırabilir, kusabilir
Sık sık irkilebilir
Bebekler birbirine benzemez, her bebeğin farklı karakter özellikleri vardır. Örneğin, bazı bebekler daha sakin, uyumlu olur, gereksinimlerini kolayca tahmin edebilirsiniz. Bazı bebekler ise zordur, beslenme ve uyku saatleri düzensizdir, sakinleştirilmeleri daha zordur.
Bebeğinizin bağışıklık sistemi
Bebeklerde 0-3 yaş arası bağışıklık sisteminin en alt düzeyde olduğu dönemdir.
Bir insan yaşamı boyunca en çok bebeklik ve çocukluk döneminde hastalanır. Bunun nedeni çocuklarda yeni doğan dönemi ile 3 yaş arasında fizyolojik direnç düşüklüğü olmasıdır. Ancak o dönemleri destek alarak daha rahat geçirmek mümkündür.
Bağışıklık sistemi vücudu zararlı bakterilere ve enfeksiyonlara karşı korumak için değişik organlarda bulunan bir dokular ve hücreler düzenidir. Bağışıklık sistemi zararlı bakterileri tanır ve yeniden karşılaştığında bu bakterileri vücuda sokmaz veya girenleri yok eder. Bunu sağlarken değişik savunma mekanizmalarından ve bağırsak sisteminde bulunan faydalı bakterilerden yararlanır.
Bebeğinizi nasıl tutacaksınız?
Bebeğinizin boyun kasları yeterince güçlü değil. Üç aylık olana kadar başını dik tutamayacaktır. Bu yüzden kucağınızdayken sırtını ve başını kollarınızla desteklemeyi unutmayın. Dikkatlice kucağınıza aldığınız zaman kol ve bacaklarını serbestçe hareket ettirmek isteyeceğini aklınızdan çıkarmayan.
Emzirme
Kendiniz ve bebeğiniz için sakin, rahat bir yer bulun. Bebeği, kucağınızda yüzü size dönük olacak şekilde tutun
Meme ucunu bebeğin yanak veya alt dudağına değdirip ağzını açmasını sağlayın ve memeye tutturun
Emerken sadece meme ucu değil, çevresindeki koyu renkli bölüm de bebeğin ağzı içinde olmalıdır. Aksi halde, emme meme başında çatlaklara yol açar ve canınız yanar. Emzirme bittiğinde, bebek memeden ayrılmıyorsa, ağzına küçük parmağınızı vererek meme başını bebeğin ağzından çıkarın, böyle yapmazsanız canınız yanabilir. Her emzirmede, bebeğin önce bir taraftaki sütü bitirmesini sağlayın, daha emmek istiyorsa öteki memeden verin. Yenidoğan bebek, 24 saatte 8-12 defa, yani 2-3 saatte bir emmek isteyebilir. Ama korkmayın, bu sıklık giderek azalacaktır! Emziren annenin meme başlarının temizliği için su kullanması yeterli olacaktır.
Emzirmeler arasında, göğüslerden süt akabilir, meme başlarını kuru tutmak için ped kullanmak gerekecektir
Göğüsler şiş ve ağrılıysa ne yapmak gerekir?
- Bebeği daha sık emzirin
- Ilık bir duş alın veya göğse ılık havlu uygulayın
- Göğüste hassasiyet, kızarıklık varsa, grip olmuş gibi hissediyorsanız, doktorunuzu arayın
Gaz Çıkarma
Bebeğin emerken yuttuğu havayı çıkarması, onu rahatlatacaktır. Emzirmenin ortasında ve sonunda gazını çıkarmak uygun olur, çünkü
yuttuğu hava bebeği rahatsız ederek daha fazla emmesine engel olabilir.
Erken dönemde başlanan ek gıdalar, bebeklere şekerli su içirilmesi, emziklerin bala veya pekmeze batırılarak verilmesi çok erken aylarda nişastalara gıdalara başlanması meyve ve meyve sularının gereğinden çok içirilmesi veya meyvelerin olgunlaşmamış olması, bebeğe gereğinden fazla su içirilmesi veya tam tersine yeterince su verilmemesi, bebeğin hareket kabiliyetini sınırlayan kuşaklarla sarılması, annenin de süt verirken gaz yapan gıdalar tüketmesi, uzun süre açıkta kalan yiyecekler(özellikle süt ve sütlü yiyecekler)iyi temizlenmemiş şişe,kaşık ve emzikler uzun süre kapağı kapatılmamış şuruplar (vitaminler,antibiyotikler,ateş düşürücü,ağrı kesiciler)basit mikrobik kirlenmeler nedeniyle gaz yapabilir.
Bebeklerin gazını çıkarmak için, bebeği omzunuzun üstüne veya kucağınıza yatırın veya kucağınızda oturtun, usulca sırtına vurun veya sırtını sıvazlayın.
Çoğu bebek, gaz çıkarırken emdiğinin bir kısmını da çıkarabilir. Bu gerçek bir kusma değildir, endişe etmeye gerek yoktur. Sadece kendi giysinizi bir mendille korumanız yeterli olacaktır.
Bebeğin gaz ağrısı çektiği nasıl anlaşılır?
Bebek meme emmek ister ama kısa bir süre sonra ağlamaya başlar. Bebeğiniz özellikle besin aldıktan sonra bu belirtileri veriyor ve sakinleşmiyorsa bunun gaz sancısı olma ihtimali yüksektir. Ayrıca gazı olan bebeklerin karnı sert ve şiş görünür.
Gaz ağrısı nasıl engellenir?
- Bebeğinizi mümkün olduğunca anne sütüyle besleyin. Çünkü anne sütü bebeklerin sindirebilmesine en uygun doğal besindir.
- Emzirme aralığınızı en az 2 saat olarak ayarlayın. Aksi taktirde saat başı emen bebeklerde sindirilen ve sindirilmemiş süt karışarak gaz yapabilir.
- Sakin olun bebeğe şefkat ve güvenle yaklaşın.
- Bebeğe aşırı sıcak ve soğuk ortamlarda bulundurmamaya özen gösterin.
- Bebeğinize dar kıyafetleri üst üste giydirmeyin.
- Mama veya bebek sütü hazırlarken hijyen kurallarına uyun.
- Bebeği yan olarak veya karın üstü yatırın ve karın üstü yatırırken sürekli gözetleyin.
- Karnına ve ayaklarına ılık bezler koyun.
- Her beslenmeden sonra gazını çıkartın.
- Sakin olduğu bir zamanda bebeğin karnına masaj yapın.
- Bebekte yaşanan gaz problemi annenin beslenmesi ile ilgili olabilir. Bu nedenle bebeğinizi emzirdiğiniz dönem boyunca gaz yapıcı yiyecekler tüketmemeniz ve sindiriminizi rahatlatacak besinler almanız faydalı olacaktır.
Bebeğinizde kabızlık
Anne sütüyle beslenen bebekler genellikle yumuşak kıvamda ve sık dışkı yaparlar. Kaka sarı-yeşil renkte ve birazda sulu olabilir. Kıvamı parçalar içeriyorsa ve miktarı fazla değilse normaldir. Bebeklerin dışkılama sırasında zorlanmaları yüzlerinin kızarması da olağandır. Günde 5-6 defa ıslatması da yeterli. Sıvı aldığı belirtisidir. Keçi kakası gibi sert ve taneli dışkılama kabızlık işaretidir. Bu durum bebeğin yeterli beslenmemesi ya da yeterli sıvı almamasından kaynaklanır. Kabızlığın tedavisi için bebeğin sık aralıklarla beslenmesi gerekir.
Bebeğe Destek Olmak İçin Siz Neler Yapabilirsiniz?
Bütün bebekler sevgi ve sıcaklığa gereksinim duyar. Onu kucaklayarak şımarttığınızı düşünmeyin! Sık sık kucaklayın, sarın, sevginizi gösterin. Gereksinimlerini zamanında karşılayarak temel güven duygusunu geliştirin. Ağlayınca karşılık gören, sıkıntısı giderilen bebek hayata güvenli bir başlangıç yapacak, özgüven geliştirecektir.
Tutarken elinizle başını destekleyin.
Yüzünüzü görebilmesi için bebeği yakın tutun.
Ona parlak, kontrast renkli cisimler gösterin.
Onunla konuşun, ninniler, şarkılar söyleyin.
Uyku
Uyku öncelikle bebeğinizin gelişimi için önemlidir. İyi bir gece uykusu bebeğinizin zihinsel ve fiziksel gelişimini destekler. Çünkü büyüme
hormonu en çok bebeğiniz uykuda iken salgılanır. Yani bebeğinizin büyümesi o uykudayken devam etmektedir ve bu sürecin aksaması onun gelişimini de aksaması anlamına gelmektedir. Uykusunu iyi alan bebekler ise ertesi güne zinde, keyifle oynamak ve öğrenmek için hazır başlar.
Bebeklerin uyku düzenleri farklılık gösterir. İlk aylarda genellikle günde 15-18 saati uykuda geçirecektir.
4 saatte 30 dakika kadar uyanık olabilir.
Gece ve gündüz farkını bilmez ( Anne ve babalar için en kötü haber ! )
Zamanla belli bir uyuma ve uyanma düzeni oluşacak, gündüzleri 1-3 saat kadar, geceleri 3-6 saat kadar uyumaya başlayacaktır.
Bebek uyurken yan veya sırtüstü yatırılmalıdır.
Bebek gece sık uyanacağından, annenin de gece gündüz demeden, bebek uyurken, en azından dinlenmeye çalışması iyi olur. Bebeğin uykusu sırasında ev işlerini halletmeye çalışan anne, gece de uykusu kalırsa bu tempoya dayanması güç olacaktır.
Gece ve gündüzün farkını anlaması için bebeğe destek olun. Gündüz uyanık olduğunda onunla oynayın, konuşun, uyarı vermeye çalışın. Gece ise mümkün olduğunca sessiz, sakin olun, bebeği fazla uyarmayın, onunla oynamayın.
İdeal uyku ortamı
Bebeğiniz için ideal uyku ortamı sessiz karanlığa yakın hafif loş ışıklı ve bebeğinizin rahat edebileceği uygun ısıda olmalıdır. Bebekler için tavsiye edilen oda sıcaklığı18-22 derece sıcaklıktır. Bebeğinizi huzursuz edebileceği için onu aşırı sarıp sarmalamalı 1 yaşına kadar pamuklu örtüler ve ince battaniyeler tercih etmelisiniz.1 yaşından sonra ise hafif ve onu sıcak tutacak bir yorgan kullanabilirsiniz.
Bebekler genellikle yüz üstü yatmayı tercih ederler. Fakat kafatası yapısını düzgün olması için bebeğinizin yatış şeklini her seferinde değiştirmeniz gerekir. Bebeğiniz uyurken sık sık kontrol ederek nefes yollarının açık olduğuna ve kusma olup olmadığına bakmanız önemlidir. Sırt üstü yatan bebeklerde boğulma ihtimali bulunur.
Bebeğiniz beslenme saatinden hemen önce bez değiştirme saatine az zaman kala konuk beklediğiniz zamanlarda ya da uykusunun engellenebileceğini düşündüğünüz belli ortamlarda uyuya kalmamasına izin vermemelisiniz.
Ağlama
Ağlama bebeğin sizinle iletişim kurma yoludur, buna üzülmeyin, bebekler ağlar çünkü henüz konuşamazlar!
İlk haftalarda bebekler günde 2-3 saat ağlayabilirler.
Hatta, ilk 6-8 hafta boyunca ağlama giderek artar.
Bazı bebekler uykuya dalmadan önce 10-15 dakika ağlarlar.
Farklı nedenlerle farklı ağlamalar olabilir. Zamanla, bunu ayırt etmeye başlayacaksınız. Ancak her ağlamanın da belli bir nedeni olmayabilir, bazen bebek nedensiz de ağlayabilir.
Bebeğin ağlamasına hemen yanıt verirseniz, sizin yanında olduğunuzu bilecektir. Böyle davranarak bebeği şımartmış olmazsınız.
Yenidoğan bebeğiniz ağlayınca karnını doyurma, altını değiştirme, kucaklayıp sakinleştirme seçeneklerinin hepsini denediyseniz ve halen ağlıyorsa, bir süre yatağına koyup sakinleşmesini bekleyebilirsiniz. Sakinleşene kadar gözlem altında tutmayı unutmayın. Zamanla hangi ağlamada ne yapmak gerektiği konusunda deneyim kazanıp sizden sonra anne- baba olanlara öğüt vermeye bile başlayacaksınız!
Giyim
Bebeği mevsim koşullarına göre, kendinizin nasıl bir giysiyle rahat edeceğini düşünerek giydirin. İnce bir tişörtle gezerken, bebeği kışlık battaniyelere sarmayın! Aşırı giydirme ve sarma bebeği huzursuz eder. Elleri ve ayakları genellikle soğuk olacağından, bebeğin üşüyüp üşümediğini göğüs veya sırtından kontrol edin.
Güvenlik
Yenidoğan bebek bile hareket eder, asla kanepe, alt değiştirme masası gibi bir yerde yalnız bırakmayın. Yanından ayrılacaksanız, ya yatağına koyun ya da bebeği de götürün.
Geniş kenarlı bir şapkayla bebeği güneşten koruyun.
Bebeğin yanında sigara içmeyin, içilmesine izin vermeyin . Sigara içimine maruz kalan bebeklerde, solunum yolu ve kulak enfeksiyonları sıklığı artmaktadır.
Bebek kucağınızdayken veya emzirirken asla sıcak içecekler içmeyin.
Yatırırken yüzüstü yatırmayın.
Başka bir küçük çocukla bebeği yalnız bırakmayın.
Boğulmanın önüne geçmek için bebek yatağında yastık, büyük oyuncak, plastik poşet türü şeyler bulundurmayın.
Araba yolculuklarında bebeğin yaş ve kilosuna uygun araba koltuğu kullanın. Yenidoğan bebeğin rahat etmesi için, kenarlardan rulo yapılmış havlularla destekleyebilirsiniz. Araba hareket halindeyken, ağlayan bebeği sakinleştirmek veya emzirmek için koltuğundan almayın, gerekirse aracı durdurun. Asla bebeği tek başına arabada bırakmayın.
Alt Bakımı
Yenidoğan bebeğiniz, günde 6-8 bez ıslatabilir ( Neyse ki bu sıklık sonradan azalacaktır ).
Bazı bebekler günde bir kaka yaparken, bazıları her emme sonrası yapacaktır, her ikisi de normaldir.
İlk günlerde koyu yeşil, siyah renkli olan gaita, sonraki günlerde sarı- yeşil, yumuşak kıvamlı bir şekle dönecektir ( Bebeğin yumuşak ve sulu gaita yapması normaldir, ishal anlamına gelmez ) Mama ile beslenen bebekler daha kıvamlı gaita yaparlar.
Bez kirlenince hemen değiştirerek, bebeğinizin altını iyice temizleyerek pişikleri önlemiş olursunuz.
Altında kızarıklık olursa,temizleyerek havada kurutmaya bırakınız. Doktorunuzun önerdiği çinko oksit içeren kremlerden kullanabilirsiniz.
Kız bebeklerde alt temizliğini mutlaka önen arkaya doğru yapın. İlk birkaç hafta beyaz bir akıntı olabilir, bu normaldir.
Erkek bebeklerde, sünnet derisini geriye çekip temizlemeye çalışmayın.
Alt değiştirmede dikkat edilmesi gerekenler
Bebeğinizi temiz havluya yatırarak kirlenmiş bezi çıkarın. Bebeğinizin cildi fazla hassas değilse genital bölgeyi yukarıdan aşağıya doğru silin ve ılık suyla yıkayın. Kız çocuklarında idrar çıkışı makata çok yakındır. Bu yüzden dışkıdaki mikropların idrar yoluna bulaşıp idrar yolu enfeksiyonu yapma riskini önlemek için silme işlemine dikkat etmelisiniz.
Sonra yıkadığınız bölgeyi yumuşak hareketlerle tamamen kurulayın. Bebeğinizin cildi hassas ise genital bölgeyi temizlemek için ıslak temizleme mendili kullanın. Bebek daha önce kakasını yapmışsa kakayı bebek beziyle aldıktan sonra bebeğin poposunu suyla temizleyin. Cilt üzerine ince bir tabaka halinde pişik kremi sürün.
Bebek bezi seçimi
Bebeğinizin hassas cildi için sağlıklı bir alt bakımı gereklidir. Sağlıklı bir alt bakımının en önemli etkenlerinden biri ise bez seçimidir. Bu nedenle bebek bezi seçerken titiz davranmalı seçeceğiniz bebek bezinin kaliteli ve bazı niteliklere sahip olmasına dikkat etmelisiniz. Öncelikle bir bebek bezi çok emici olmalı ve bebeğiniz altını kuru tutmalıdır. Kaliteli bebek bezlerindeki emici tanecik miktarı daha fazla olduğundan emicilik kapasitesi daha yüksektir. Böylece bebeğinizin altının daha kuru kalmasını sağlar. Bebek bezinizde olması gereken diğer bir özellik ise bel bölgesinin esnek olması ve esnek yan bantlara sahip olmasıdır. Yalnız esneyen yan bantlar tek başına yeterli değildir. Esnek bel bandı ile hem bebeğiniz bel boşluğunu saracak hem de bebeğinizin vücuduyla uyum içinde olacaktır.
Göbeğin Bakımı
Enfeksiyon gelişimini önlemek için göbek kordonunu temiz tutmak gereklidir.
Göbek düşene kadar, bebeğin bezini göbek kordonu dışarıda kalacak şekilde aşağıdan bağlayın. Bebeği suya sokarak banyo yaptırmayın, sadece silin.
Gelişim
Yenidoğanın beş duyusu günden güne gelişmektedir. Başı büyük ve ağırdır, boyun kasları güçsüzdür, desteklenmesi gerekir.
Yenidoğan Bebeğiniz Neler Yapabilir?
Karın üstü yatarken başını kısa süre kaldırabilir.
Oturtulursa başı düşer.
Yaklaşık 20 cm’ lik bir mesafeyi görebilir.
En çok yüzlere ve parlak, kontrast renklere bakmayı sever.
Şiddetli sesleri duyar ve irkilir.
Sesinizi duymaktan hoşlanır, konuşarak onu sakinleştirebilirsiniz.
Tat ve koku alır, hisseder.
Annesinin kokusunu tanır.
Bebeğinizin cilt bakımı
Bebeğinizin cildi ince ve hassastır. Cildi koruyucu yağ tabakası henüz tam olarak gelişmemiştir.Bu yüzden tahrişlere ve mikroplara karşı direnci azdır.Tam zamanında doğan bebeklerde cildi kaplayan mumsu madde önemli bir koruyucudur.Bebeğinizin cildinde cildi güneşe karşı koruyan melanim adlı doğal koruyucu yapılar henüz oluşmamıştır.Bu nedenle bir yaşın altı bebekleri doğrudan güneş ışığından korumak gerekir ama korumada aşırıya kaçmak bebeğinizi güneşin faydalı özelliklerinden olan D Vitamininden mahrum bırakabilir.Bu da bebeğinizin raşitizm denilen klinik tabloya kadar götürür.Bu nedenle el,ayaklar ve yanaklar güneş görecek şekilde yüksek koruma faktörlü bebeklere özel güneş bakım ürünleri sürekli kumsalda şemsiye altında bebeğinizi güneşten faydalandırabilirsiniz.Bebeğinizin güneşle buluşmasında dikkat etmeniz gereken diğer önemli bir nokta ise pencere camlarının yararlı güneş ışınlarının kırması ve D Vitamini yapılması için gerekli dalga boyundaki güneş ışınını camdan geçirmemesidir.Pencere camı bu durumda büyüteç özelliği gösterip bebeğinizin cildinde hafif yanığa neden olabilir.Bu nedenle güneşlenme açık havada yapılmalıdır.
Bebeğinizi giydirirken kendi giysi katınıza bir kat daha ekleyerek giydirmelisiniz. Kendinizden bir kat eksiltiyorsanız bebeğinizden de bir kat çıkartmayı unutmayın. Siz evde atlet tipi giysilerle gezerken bebeğinizi battaniye ile sarmayın.
Bebeklerde pişik ve isilik sorunu
Pişik sorunu dünyadaki bütün bebeklerin en sık karşılaştığı sağlık problemleri arasında ilk sırada yer almaktadır. Türkiye’de 0-1 yaş
arasındaki bebeklerin büyük çoğunluğunda pişik sorunu görülmektedir. Pişik oluşumunda beslenme bebek cildinin idrar ve dışkıyla uzun süre temas etmesi alt bezinin sık değiştirilmemesi alt bezinin esnek olmaması bebeğin alt temizliğinde kullanılan kalitesiz bezler gibi etkenler etkilidir. Bebeğinizin pişik sorunu yaşamaması için altını temiz ve kuru tutun. Kaliteli bir bez kullanmanız bezini sık sık değiştirmeniz altını bol su ile temizlemeniz ve pişik kremini her altını temizlediğinizde düzenli olarak kullanmanız gerekmektedir.
Günlük bakım içerisinde düzenli olarak kullanılan pişik kremleri bebeklerin pişikten korunmasını sağlamaktadır. Pişiği önleyen ve hatta hafif kızarıklıkları iyileştiren bu kremler düzenli kullanıldığında bakteri ve mantarlar üzerinde de etkili olmaktadır. Pişiğin önlenemediği bazı bebeklerde mantar enfeksiyonu gelişmekte ve mantarları önlemek için yapılan tedaviler bir süre sonra yeniden pişiğin oluşmasını engellemekte yetersiz kalmaktadır.
Pişik oluşumu bakteri ve mantar üremesini engelleyen bu kremler aynı zamanda bebeğin cildini kaplayarak idrarla dışkı teması sonucu oluşan amonyağın yakıcı etkilere karşı doğal bir bariyer oluşturmasını ve cildin doğal nemini korumasını sağlar.
Bebeğinizde isilik varsa önlemek için ne yapmalısınız?
Birçok bebek cildinin yeterince hava almaması ve altının nemli kalması sebebi ile isilik olabilir.Ayrıca kullanılan kıyafetler ve deterjanlar da bu probleme neden olabilir.
İsilik ile baş etmek için birkaç yararlı öneri :
- Bebeğinizin bezini daha sık değiştirmeyi deneyebilirsiniz. Bebeğinizin sağlığı için, günlük ortalama bez kullanımı 6’dan aşağı düşmemelidir. Bebeğinizin bezini değiştirirken, her defasında altını su ile ıslatılmış mendiller ile iyice temizlediğinizden emin olun.
- Bezini değiştirirken bebeğinizin cildinin biraz daha fazla temiz hava alması için altını bir süre açık bırakabilirsiniz.
Bebeğin banyo keyfi
Bebeğinize düzenli banyo yaptırmak hem onun hassas cildinin temizliği için idealdir hem de bebeğinizle beraber geçirebileceğiniz keyifli
bir zamandır. Dokunuşunuz ona güven verir ve ılık suda oynamak onu çok mutlu eder. Suya damlatacağınız az miktardaki banyo yağı ise bebeğinizin cildini nemli tutar. Ayrıca küçük bir gemi veya herhangi bir oyuncak banyosuna eğlence katar.
Banyonun tadını çıkarmak için hem bebeğiniz hem de siz rahat olmalısınız. Bebeğiniz için başından sonuna kadar keyifli bir banyo yaratmanın püf noktalarını şöyle sıralayabiliriz:
- Oda sıcaklığını 22-24 C’de koruyun.
- Banyodan sonra bebeğinizi sarmak için yumuşak ve ılık bir havlu hazırlayın.
- Bebeğinizin banyosunu ılık suyla yarıya kadar doldurun.
- Su sıcaklığının 36-37 C civarında olduğundan emin olun.
- Bebeğinizi her zaman en az bir elinizle destekleyin.
- Banyo sırasında bebeğinizi asla yalnız bırakmayın