Dış gebelik anne ölümlerine neden olabiliyor!

Dış gebelik döllenmiş bir yumurtanın rahim içi dışında bir yere yerleşmesidir. En sık fallop tüplerinde görülür (%90-95). İlk 3 ayda yaşanan anne ölümlerinin en sık sebebidir ve gebeliklerin yaklaşık % 1inde görülür. Döllenmiş olan yumurta herhangi bir nedenden dolayı tüplerden rahim boşluğuna kadar olan seyahatini tamamlayamaz. En sık tüplerde görüldüğü için ektopik gebelik denildiğinde genelde tubal gebelik anlaşılır.

Gebelik erken dönem normal gebelik bulgularını taklit eder. Adet gecikmesi, gebelik testlerinin pozitif olması, bulantı, kusmalar, memelerde hassasiyet normal gebelikte olduğu gibi dış gebelikte de görülür. Tüplere yerleşen gebelik büyümeye başlar ve belirli bir noktaya geldikten sonra tüpleri germesi neticesinde burada bir yırtılmaya ve kanamaya neden olur. Bu durum fark edilmez ve tedavi edilmez ise iç kanama sonucu anne ölümü ile sonlanabilir. Ektopik gebeliğin önemi buradan kaynaklanır.

Belirtileri
Dış gebeliğin klasik üçlü bulgusu; adet gecikmesi, bu gecikme sonrası kanama ve şiddetli ağrı olmasıdır. Fakat unutulmamalıdır ki her hastada ağrı veya erken dönemde kanama olmaz. Özellikle tüpe yerleşen dış gebeliklerde bazen ikinci gebelik ayına kadar hiçbir belirti olmaz. Sonra tüpün duvarı ince olduğundan büyüyen gebelik kesesini barındıramaz ve şiddetli bıçak saplanır gibi bir ağrı eşliğinde tüp yırtılır. Şiddetli karın ağrısının yanında hastada tansiyon düşüklüğü, baş dönmesi, şuur kaybı ve sonunda şok gelişebilir. Tüpte yırtılma olmazsa ağrı daha hafif olabilir.

Dış gebelik risk faktörleri nelerdir?

• Genital enfeksiyon geçirmiş olmak
• Tüplere yönelik düzeltici cerrahi girişim olması
• Önceden geçirilen karın içi ameliyatlara bağlı oluşan yapışıklıklar
• Endometriozisi olmak
• Konjenital tüplerde bozukluk olması
• Geçirilmiş dış gebelik hikayesinin olması
• Tüplerin bağlanmış olması
• Erken yaşta cinsel ilişki
• Vajinal duş yapmak
• Sigara içmek
• Yardımcı üreme teknikleri (IVF) ve ovulasyon indüksiyonu

Dış gebelik nasıl teşhis edilir?
Genel olarak 4-5 hafta arasında rahim içinde gebelik kesesi izlenir. Kontrolde gebelik kesesi görülmezse beta hCG istenir. Bu gebelikte kanda artan bir hormondur. Beta hCG seviyesi 1000-2000 mIU/ml arasında olduğunda jinekolojik ultrasonografide gebelik kesesini görülmesi gerekir. Beta hCG düzeyi 6000 olduğunda kese karından bakılan ultrasonografide de gözlenir. Görülemiyorsa dış gebelik olasılığı akla getirilmelidir. Bazen şüpheli hallerde seri beta hCG ölçümü yapılır. Normalde 48 saatte 2 katına çıkması gerekir. Böyle olmazsa da dış gebelik şüphesi devam eder. Ultrasonda karın içerisinde sıvı görülmesi kanamayı ve yırtılmış dış gebelik kesesinin varlığına işaret eder. Günümüzde gelişmiş ultrasonografik cihazlar sayesinde bazen dış gebelik kesesi de görülebilir.

Dış gebelik nasıl tedavi edilir?
Tanı sonrası yaklaşım esas olarak hastaya bağlıdır. Tabi bu yaklaşımlar dış gebeliğin tanısının konduğu zamana ve tüpün durumuna göre değişim göstermektedir.

1. İlaç tedavisi: Son yıllarda dış gebelik tedavisinde ilaçla tedavi uygulanmaya başlanmış ve iyi sonuçlar alınmıştır. Methotrexate bu amaçla kullanılan ilaçtır. Beta hCG düzeyinin 10.000 mIU/ml altında olduğu ve iç kanama olmamış hastalarda uygulanabilir. Bu ilaç kalçadan yapılır ve genellikle tek bir enjeksiyon yeterlidir. Sonrasında 4. ve 7. günde beta hcg ile ultrasonografi ile takibe devam edilir. Bazen ilaç yeterli etkiyi göstermez ve tekrar aynı dozu vermek gerekebilir. Bazen de ilacın etki edemeyeceğine karar verilip ameliyat planlanabilir.

2. Ameliyat ile tedavi: Ameliyat ile tedavi belli bir grup hasta için ilk tercih olmaktadır. Aşağıda bu grup hastalar listelenmiştir;

• Dış gebeliğin boyutu 3-4 cm’i geçmiş ise
• Dış gebeliğin içerisinde kalp atışı olan bebeğin görülmesi
• Tüpün yırtılmış olması
• Daha önceden metotreksat alınmış ama başarılı olunamamış ise

Açık ameliyatlar (laparatomi)
Bu ameliyatlarda karın bölgesi tamamen açılmaktadır. Açık ameliyatlarda rahim ve tüpler gözle direkt değerlendirilir. Karın bölgesine oldukça büyük bir kesi yapmak gerekmektedir. Dış gebelik için bu ameliyatlar acil durumlar dışında terk edilmiştir.

Kapalı ameliyatlar (laparoskopi)
Laparoskopi denen bu teknik son yılların en güncel tedavi şeklidir. Bu ameliyat şeklinin sayılamayacak kadar çok avantajları vardır.

• Ameliyat sonrası çok daha az ağrı olur
• Hastanın gazı daha erken dönemde çıkar
• Daha az kanama olur
• Hasta ertesi gün taburcu olabilir
• Karın bölgesi kesilmeyeceği için iyileşme, fıtık veya enfeksiyon gibi bir komplikasyon olma olasılığı çok aza iner

Op.Dr.Bestami ÖZSOY
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı